„Altın, güzeli daha güzel kılar; tezhip, kelâmı daha nurlu."
Tezhip Nedir?
Tezhip, Arapça'da "altınlama" anlamına gelen ve kitap sayfalarını altın varak ve boya ile süsleme sanatıdır. Özellikle mushaf (Kur'ân) sayfalarının kenarlarını, sûre başlıklarını ve zahriye (kapak) sayfalarını bezeyerek kutsal metne görsel bir ihtişam katmıştır.
Osmanlı döneminde tezhip sanatı en parlak çağını yaşamış, her motif belirli bir anlam ve sembolizm taşımıştır. Tezhip sadece dekoratif değil, aynı zamanda kozmolojik ve ruhani bir ifade biçimidir.
Temel Tezhip Motifleri
❀ Hatâyî (Çiçek Motifi)
Stilize edilmiş çiçek motifleridir. Cennet bahçelerini sembolize eder. Osmanlı tezhiplerinde en çok kullanılan motif grubunun başında gelir. Lâle, gül, karanfil ve sümbül en yaygın hatâyî çeşitleridir.
◆ Rûmî
Anadolu Selçuklu döneminde gelişen, stilize yaprak ve sarmal formlardan oluşan motiflerdir. Sonsuzluğu ve devamlılığı temsil eder. Daha soyut ve geometrik bir karakter taşır.
☁ Bulut (Çintemani)
Çin sanatından esinlenen bulut motifleri, Osmanlı tezhipinde önemli bir yer tutar. Gökyüzü ve ilahi alemi sembolize eder. Genellikle rûmî motiflerle birlikte kullanılır.
◯ Şemse
Güneşi temsil eden, kitap kapaklarının ortasına yerleştirilen oval veya yuvarlak formlardır. Mushaf ciltlerinin en belirgin süsleme öğesidir ve altın varakla parlar.
Tezhip Teknikleri
- Altın Varak: İnce altın yapraklar, fırçayla yapıştırılır ve mühre ile cilalanır
- Zerenderzer: Altın üzerine altın tekniği — farklı tonlarda altın katmanları
- Halkâr: Altın zemin üzerine serbest çiçek boyama
- Cedvel: İnce çizgilerle oluşturulan çerçeve sistemi
Tezhip ve Esrar Raconu
Kayıp Emanet'te tezhip motifleri bir şifreleme sistemi olarak kullanılır. Her motif bir harfe karşılık gelir: Hatâyî→A, Penç→B, Bulut→C, Rûmî→D… Dava dosyasındaki tezhipli süslemeleri okuyarak gizli mesajları çözersiniz.
Bu benzersiz mekanik, sanat tarihini oyun deneyimiyle buluşturarak hem eğlendirici hem de eğitici bir deneyim sunar.